Kenniscentrum Wetgeving en Juridische zaken

7.1 Gevolgen voor burgers

Integraal afwegingskader voor beleid en regelgeving

Nieuw beleid en nieuwe regelgeving kunnen gevolgen met zich meebrengen voor burgers. Deze moeten bij het voorstel beschreven worden. Bij het inventariseren van deze gevolgen zijn de volgende onderdelen onder meer belangrijk:

  • Doenvermogen;
  • Effecten op gendergelijkheid;
  • Regeldruk (regeldrukkosten en ervaren regeldruk).

Afstemming met de toetsingsinstantie BZK grondwet is vereist, wanneer beleid of regelgeving voorbereid wordt waarbij een grondrecht in het geding is.

Doenvermogen

In april 2017 verscheen het WRR-rapport ‘Weten is nog geen doen; Een realistisch perspectief op redzaamheid’. De WRR beveelt hierin aan om bij voorgenomen beleid en regelgeving vooraf te toetsen of dit ‘doenlijk’ is voor burgers. De kernvraag bij deze doenvermogentoets luidt: wordt bij de regeling uitgegaan van een realistische inschatting van de mentale belastbaarheid van burgers en zijn er passende maatregelen getroffen (zoals beperken van keuzeaanbod en complexiteit) zodat burgers de regeling eenvoudig kunnen toepassen?

Op basis van inzichten van gedragsdeskundigen heeft de WRR hier een handvat voor gecreëerd: Doenvermogen: Van toets naar tools. Deze toolkit bevat vragen die kunnen helpen bij het rekening houden met het doenvermogen van burgers.

Voor meer informatie zie de verplichte kwaliteitseis Doenvermogen.

Effecten op gendergelijkheid

Sommige maatregelen zullen overduidelijk effect hebben op de gelijkheid tussen vrouwen en mannen, terwijl bij andere maatregelen het verband soms minder voor de hand ligt. Het effect hoeft echter niet minder ingrijpend te zijn. Van belang is vooral na te denken over het genderaspect en dat niet te snel wordt gedacht dat er geen effecten op de gelijkheid tussen vrouwen en mannen zijn. Voorbeelden zijn: beleid tegen jeugdwerkloosheid, dat verschillend kan uitpakken voor mannen en vrouwen, omdat zij voor andere sectoren/beroepen zijn opgeleid. Maar ook toeslagen voor lage inkomens waar het effect groter is voor vrouwen omdat deze meer bij vrouwen terechtkomen dan bij mannen, omdat vrouwen onder lage inkomens zijn oververtegenwoordigd. Bewustheid van de gevolgen wil niet zeggen dat het voorgenomen beleid ook per definitie moet worden aangepast, maar dat de gevolgen in de overwegingen moeten worden betrokken.

Voor meer informatie zie de verplichte kwaliteitseis Effecten op gendergelijkheid.

Regeldruk voor burgers

Onder regeldrukeffecten voor burgers worden verstaan de investeringen en inspanningen die burgers moeten verrichten om zich aan wet- en regelgeving van de Rijksoverheid te houden. Het begrip omvat regeldrukkosten en ervaren regeldruk; meer hierover staat vermeld in het Handboek meting regeldrukkosten.

Regeldrukeffecten moeten in de toelichting bij wet- of regelgeving altijd in beeld worden gebracht.

Regeldrukeffecten kunnen bestaan uit:

  • Regeldrukkosten
    Alle investeringen en inspanningen die burgers moeten doen en verrichten (uitgedrukt in euro’s) om te voldoen aan verplichtingen uit wet- en regelgeving afkomstig van de Rijksoverheid. Het gaat hierbij om kosten die voortvloeien uit informatieverplichtingen en inhoudelijke verplichtingen, waaronder toezicht gerelateerde verplichtingen op basis van wet- en regelgeving. Regeldrukkosten kunnen bestaan uit kennisnamekosten, structurele (bijvoorbeeld jaarlijks terugkerend) en/of eenmalige regeldrukkosten. Regeldrukkosten zijn geen financiële lasten, want een financiële last is het gevolg van een verplichting om een geldbedrag over te maken aan de overheid of het bevoegd gezag. Voorheen werden regeldrukkosten administratieve lasten genoemd.

    De methode om de regeldrukkosten van wet- en regelgeving inzichtelijk te maken is het zogenaamde Standaardkostenmodel (SKM, bron: Handboek meting regeldrukkosten). Het SKM is toepasbaar op verschillende doelgroepen, waaronder bedrijven, burgers en professionals (bijv. zzp’ers). Analyses van de regeldrukkosten van wet- en regelgeving met behulp van het SKM worden gekenmerkt door aandacht voor individuele verplichtingen. Door wet- en regelgeving te analyseren met behulp van het SKM wordt inzichtelijk:

    - Welke inhoudelijke en informatieverplichtingen voortvloeien uit de wet- en regelgeving;
    - Welke handelingen een ondernemer of burger moet verrichten om aan een wettelijke verplichting te voldoen;
    - Hoeveel tijd en kosten deze handelingen met zich meebrengen.
     
  • Ervaren regeldruk
    Bij ervaren regeldruk draait het niet om de kosten die men moet maken om te voldoen aan wet- en regelgeving, maar om de volgende drie kwalitatieve aspecten:Indien ervaren regeldruk speelt bij een dossier moet hier ook aandacht (in kwalitatieve zin) aan worden besteed in de regeldrukparagraaf.

    - Werkbaar- en uitvoerbaarheid: burgers zelf de regels begrijpen en kunnen toepassen;
    - Proportionaliteit: De gevraagde inspanningen om te voldoen aan de verplichtingen uit wet- en regelgeving in verhoudingen tot mate waarin het beoogde beleidsdoel met die inspanningen wordt bereikt;
    - Ervaren nut en noodzaak: de verschillende baten of toegevoegde waarden die burgers verwachten door de wet en regelgeving voor zichzelf of de samenleving;

    Indien ervaren regeldruk speelt bij een dossier moet hier ook aandacht (in kwalitatieve zin) aan worden besteed in de regeldrukparagraaf.
     
  • Andersoortige kosten
    Andere kosten dan regeldrukkosten of financiële lasten.
     
  • Regeldrukadvies en –toetsing
    Er is een externe onafhankelijke adviesinstantie voor regeldruk, het Adviescollege toetsing regeldruk (ATR) dat niet alleen let op de regeldruk door wet- en regelgeving maar ook of er aandacht is besteed aan de vraag of de wet- of regelgeving voor burgers werkbaar en uitvoerbaar is. Het eerstverantwoordelijke departement legt uiterlijk bij het begin van de consultatie het voorstel aan ATR voor.

Laatst gewijzigd op: 13-7-2021